Những Câu Thơ Thiền

Thiền là con đường thẳng tắt để chỉ tâm người, như tông chỉ đã nêu:
Bất lập văn tự
Giáo ngoại biệt truyền
Trực chỉ nhân tâm
Kiến tính thành Phật
Như thế, tại sao các thiền sư, sau khi giác ngộ, lại thường làm thơ,
Tin Liên Quan:
Thực Hành Hạnh bố thí
Lòng Thành Bố Thí Thoát Khỏi Tai Ác
Thân cận người trí là pháp hành tạo niềm vui an lạc
Gọi là ‘Bất lập văn tự/ Giáo ngoại biệt truyền’ (Chẳng lập chữ nghĩa/Truyền riêng ngoài giáo), vì Thiền chú trọng vào công phu tu hành.Sự thực chứng tâm linh hơn muôn ngàn lời nói suông của người chưa kiến Tính.

Thiền sư Hoàng Bá viết:
Bất thị nhất phiên hàn triệt cốt
Tranh đắc mai hoa phốc tỷ hương
( Chẳng phải một phen xương lạnh buốt
Hoa mai đâu dễ ngửi mùi hương)
[ Thích Thanh Từ dịch- Thiền sư Trung Hoa- Tập Một],
Để ngửi được mùi hương của hoa mai (bản lai diện mục), hành giả phải công phu tu hành miên mật cho đến khi ngộ. Trước thời điểm này, ngôn ngữ của người chưa giác ngộ chỉ là hý luận.
Sau khi ngộ, hành giả cần thời gian ở ẩn để tu hành giải trừ tập khí- những thói quen chất chứa.Khi đã triệt ngộ, những lời nói, thơ ca được dùng để hướng dẫn người sau.
Lúc này, thơ của các vị thiền sư là những bài thi kệ, chỉ thẳng tâm người, giúp hành giả kiến Tính.
Vì những lý do đó, dù không y cứ vào ngôn ngữ nhưng các vị vẫn dùng một loại ngôn ngữ là ‘ngôn ngữ đạo đoạn’- lời nói chặt đứt- như đường gươm trí tuệ để cắt đứt vô minh.

Chúng tôi xin góp nhặt giới thiệu những câu thơ Thiền và lời tóm tắt như góp một chút hương hoa mai trong mùa Xuân đến.

1.- Tuyết hậu thủy tri tùng bách tháo
Sự nan phương kiến trượng phu tâm
(Tuyết rơi mới biết tùng bách tháo
Việc khó mới hay trượng phu tâm)
¤Đại ý: Sau khi gặp gian nan đau khổ, ta mới hiểu được chân giá trị con người.

[ Trong tập KHÔI AN QUỐC NGỮ]

2.-Ngưu ẩm thủy thành nhũ
Xà ẩm thủy thành độc
(Loài bò uống nước trở thành sữa
Loài rắn uống nước trở thành độc)
¤ Đại ý: Chân lý chỉ có một, nhưng tác dụng thì muôn vẻ khác nhau: thủy chung cùng một nguồn gốc.
[ Trong tập TÔNG KÍNH LỤC]

3.- Đình tiền hữu nguyệt tùng vô ảnh
Lan ngoại vô phong trúc hữu thanh
( Trăng chiếu trước sân tùng không bóng
Ngoài rèm không gió trúc đua reo)
¤ Đại ý: Khi đã vào chánh Định, nhìn trăng chỉ thấy trăng, nghe tiếng chỉ có tiếng.
[ Trong tập SỰ VĂN LOẠI TỤ]

4.- Chung nhật hành nhi vị tằng hành
Chung nhật thuyết nhi vị tằng thuyết
( Trọn ngày làm mà chưa từng làm
Trọn ngày nói mà chưa từng nói)
¤ Đại ý: Lời nói và việc làm đã quán triệt đến chỗ vô tâm vô ngã. Cổ nhân có câu:” Ngôn ngữ đạo đoạn”, tức là bặt hết thảy ngôn
ngữ.

[ Trong BÍCH NHAM TẬP]
5.- Xuân sắc vô cao hạ
Hoa chi tự đoản trường
( Sắc Xuân không cao thấp
Cành hoa có ngắn dài)
¤ Đại ý: Đó là sự sai biệt ở trong chỗ bình đẳng.
[ Trong PHỔ ĐĂNG LỤC]